শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱ

About Sri Sri Madhabdeva

Mahapurush Sri Sri Madhabdev, the chief disciple of Mahapurush Srimanta Sankardev was one of the great Vaisnavite saints of Assam ,who left undeniable mark in the social life of Assam through his philosophy of Vaisnaism and excellent literary works.

Madhabdev was born in 1489 at Letekupukhuri, Narayanpur, situated at the western part of Lakhimpur District of Assam. His parents GovindGiri Bhuyan and Manorama spent a life of adversity before the birth of Madhabdev. Gobind Giri was a descendent of Hari Bhuyan who accompanied Candivara Bhuyanin the 14th century as a part of exchange between Dharmanarayana of Gauda and Durlavnarayan of Kamrupa. According to Katha Gurucharit, “the father and other ancestors of Madhadev were Krishna Bhuyan, Brishnu, Gopal, Kripal, Janardan, Sri ram and Mukunda’’ Gobinda Giri served as Majinder at Banduk and established his family there. He was known as Dighal puria Giri, RamkanaiGiri, Borkona Giri etc.But due to the death of his wife, Anusita, he shifted to Bardowa of Nowgaon District with his son Damudar and met with Srimanta Sankardev. In due course he married his second wife Manorama, cousin of Sankardev, of Bar-Bhuyan Clan. But during the warfare between Bar Bhuyans and Kacharis, he became homeless and wandered in the upper part of Brahaputra valley and out of fear took shelter near Harisingia Bora, an official of Ahom Kingdom where Madhabdev was born in 1489.regarding exact date of his birth, many scholar mentioned different date. Harisingia Bora arranged for Madhadev’s early education at Narayanpur as his parents were still lead a life of misery and poverty. Later on Madhabdev along with his parents settled permanently at Letekuphukhuri under the guidance of Harisingia Bora .His education continued in Banduka under Rajendra Adhyapak after the family shifted to their original place. Being a meritious student, Madhabdev studied Purans, Tantras, Tarka Sastras and other Sakta literature. While he was with Rajendra Adhyapak, his father passed away. After completing his education, Madhabdev was got engaged to a girl of Negheriting ,his ring ceremony was solemnized. Till this period of his youthful days, Madhabdev was a stern believer of Gods and Goddess who practiced his wisdom of Vedas and Upanishads to achieve success in life.

When Madhabdev was full of vigour, indomitable courage and extra ordinary oratory capability at the youthful age of 32, he met Sankardev at Dhuwahaat Beleguri Satra. Both are scholars in their respective religious doctrines and so argued a thought provoking debate on the issue of the superiority of the cult of Bhakti and Sakti. After a long four and half hour, however, Madhabdev bowed down to Sankardev and acknowledged the power of Lord Krishna as omnificent when Sankardev uttered a sloka from the Bhawagata :



Pranopaharac ca yathendriyanam tathaiva

Sarvarhanam acyutejya.”

Madhabdev accepted Sankardeva as Guru and became a preceptor of Ek Saran Naam Dhrama of Bhaktism. Srimanta Sankardev also regarded him as-‘Prana-bandhaba’ (Soul friend)and later on appointed him as his successor. This meeting point, better known as Moni Kanchan Sangjog was a milestone for spreading of ek saran dharma in medieval Assam. He remained unmarried inspite of his ring ceremony for his wholehearted devotion to Ek Saran Naam Dharma .Madhabdev died in 1596 at Bhela Satra,Coach Behar at the age of 108.

Literary Work of Madhabdev

Mahapurush Madhabdev was both a preacher and a saint-poet par excellence.The literary works of Mahapurush Madhabdev may be classified into four main divisions-namely, I) Anecdotal , II) Philosophical, III) Dramatic performance IV) Holy Songs

1) Anecdotal Book

This part of Madhabdev’s literary creation contains a)Adi kanda Ramayana b) Rajasuya Yagna. Madhabdev composed the Adi kanda Ramayana. Instead of literal rendering of Valmiki’s Ramayana , he extracted its quintessence and with it composed the religious book in a lucid Assamese language. Herein, one sees the poet’s control of imagination, lucidity of language and the judicious use of the familiar similes.

Rajsuya Yagna: This religious book on verse composed by madhabdev was based on the story as depicted in the 10th chapter of the bhagawat.In the words of eminent Assamese scholar, Kaliram Medhi , “Rajasuya Yagna reflects the lucid Assamese language and culture, delicacy of the verses, sweetness of the literary ornaments and the depth of thought and abundance in bhakti ras, has made it really pleasing to the heart.” An excellent book on verse “Rajasuya Yagna” is the finest testimony of his greatness as a poet.

2) Philosophical Work

To this category belongs Madhabdev’s prominent poetical works - a) Nam Ghosa b) Janma Rahashya c) Bhakti Ratnaswali d) Nam Malika

Nam Ghosa is Madhabdev’s monumental work. It is the lyrical manifestation of Madhabdev’s spiritual life. Since Nam Ghosa contains one thousand Ghosa(couplet), it is also called as Hezari Ghosa.(the Book of thousand couplets). Madbabdev composed this literary work at the last stage of his life. So, Dr.Banikanta Kakoti calls it as “ the song of the last journey to heaven.” According to Kakoti, Nam Ghosa symbolizes “holy verses-a living memory of Sankardeva and it reveals the self-abnegation of Madhabdev and the nobleness of devotion to lord Krishna.”

“ Mukti to Nispriha jitu sehi Bhokoroko Namo,

Rasamoyi magoho bhakoti”.

Thus NamGhosa signifies the poet’s intensity of spiritual union with the Almighty, Lord Krishna.

Bhakti Ratnawali, Madhabdev’s another remarkable philosophical work, is both impressive and expressive. Though, this religious book is deep in thought, the poet has tried to render it in a lucid language, intelligible to all. In the common parlance, Bhakti Ratnawali is known as Ratnawali.Among the four great books of Vaisnavite religion-Nam Ghosa and Bhakti Ratnawali are in the same place as Shankardev’s Kritan Ghosa and Dasam in terms of grandeur of thought and lucidity of expression. Janma Rahasya is his first literary work based on the creation and destruction of the world.

3) Drama

Madhabdev composed a good number of one act plays, known as Jhumuras in Brajawali language. These one act plays are consisted of music, drama and dance in religious form. Among them, mention may be made of 1) Arjun Bhanjan 2) Chordhora 3) Pimpora Guchua 4) Bhumi Letua 5) Bhojan Vyaher 6) Khotora Khela. These plays reflect the influence of South Indian Vainsnative saint Bilba Mangal. These plays illustrate the childhood period of Lord Krishna in a dramatic manner. The main theme of these plays is the glorification of lord Krishna. In this respect, it deserves mention that various efforts have been made to perform these dramas in different languages and thus this traditional dramatic performance of Assam has achieved global recognition. Very recently six of Madhabdev’s Ankia nat have been translated into English language .

4) Songs

Madhabdev’s bulk of songs are of two kinds- 1) Borgeet (Noble numbers) 2) Bhatima. Borgeets are a collection of lyrical songs of high order that are set to perform at a religious context. These songs are generally used to start prayer services in monasteries associated with Ek Sarana Naam Dharma.Madhabdev composed 191 borgeets or holy songs..Guru Bhatima is his long poem praising the glory of his Guru Srimanta Sankardev.

To sum up, it can be said that Mahapurush Madhabdev,whom Srimanta Sankardev considered as an indispensible part of himself ,brought a new dawn in medieval Assam through his philosophy of Neo-Vaisnavism, Humanitarian appeal and artistic brilliance. Suffice is to say that in the cultural and literary field of the contemporary period, Sri, Sri Madhabdev sometimes surpassed even his Guru and excelled through his finest spiritual works.

Author : Dikshita Bhuyan , Assistant Professor, English Department, Madhabdev College, Narayanpur

অসমৰ নৱবৈষ্ণৱ আন্দোলনৰ অন্যতম হোতা মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ প্ৰপন্ন শিষ্য মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ আবিৰ্ভাৱ অসমীয়া জাতীয়-জীৱন, সমাজ-সংস্কৃতি আৰু আধ্যাত্মিক জগতৰ বাবে চমকপ্ৰদ। ঐতিহাসিক মুহূৰ্তৰ গুৰুদুজনাক পৃথককৈ চোৱাৰ অৱকাশেই নাই। উভয়ে উভয়ৰ পৰিপূৰক। এজনক বাদ দি অন্যজনক কল্পনাই কৰিব নোৱাৰি। গুৰুৰ চৰণত নিজৰ সমস্ত চিন্তা-চেতনাক সমৰ্পণ কৰি মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে বিশ্বত বিৰল গুৰুভক্তিৰ নিদৰ্শন দেখুৱাই গ'ল। বৈষ্ণৱ ধম-সংস্কৃতিয়ে পূৰ্ণাংগ ৰূপ নাপালেহেঁতেন, অসমৰ সুকুমাৰ পৰিশীলিত জীৱনবোধ প্ৰগাঢ় স্থিতি নাপালেহেঁতেন; যদিহে শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱৰ কাষ্ঠা, ঐকান্তিক ভক্তি, মানৱপ্ৰেম, ত্যাগ আৰু সৃজনীশীলতা তাত সংযোগ নহ'লহেঁতেন। সেইবাবেই মহাপুৰুষ মাধৱদেৱ অনন্য; তেৰাৰ অপৰিসীম বৰঙণিও অনন্য সাধাৰণ।

বৰ্ণিল, বিচিত্ৰ জীৱন পথ মহাপুৰুষজনাৰ। ৰজা আৰু ৰাজবিষয়াৰ পৃষ্ঠপোষকতাত অভিজাত জীৱন শৈলীৰ পৰা দৰিদ্ৰপীড়িত ভিক্ষাৰী জীৱনৰ কাৰুণ্যৰে ভৰা মাধৱদেৱৰ জীৱন নানা ঘটনা-উপঘটনা, উত্থান-পতনৰ সাক্ষী। ১৪১ৰ শক [১৪৮৯ খ্ৰীষ্টাব্দ]ৰ পহিলা জেঠ ৰব্বিাৰৰ দোভাগ নিশা বৰ্তমান লক্ষীমপুৰ জিলাৰ নাৰায়ণপুৰৰ লেটেকুপুখুৰীত মহাপুৰুষজনাৰ জন্ম হয়। অৱশ্যে তেৰাৰ জন্মৰ সময়ক লৈ চৰিতপুথিসমূহত মতদ্বৈধ দেখা যায়। সকলো চৰিত পুথি চালি-জাৰি চাই পণ্ডিতসকলে উক্ত তাৰিখটোকে গুৰুজনাৰ জন্মৰ প্ৰমাণ্য সময় হিচাপে স্বীকাৰ কৰিছে। মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ পিতৃ গোবিন্দ ভূঞাই বণ্ডুকাৰ ৰজা প্ৰতাপৰায়ৰ অধীনত কাকতীৰ বাব খাই আছিল। কাকতী গোবিন্দই অনুচিতা নামে এগৰাকী কন্যাৰ পাণিগ্ৰহণ কৰে যদিও দামোদৰ নামে এটি পুত্ৰ জন্ম দিয়াৰ পিছত পত্নীৰ অকাল বিয়োগ ঘটাত গোবিন্দ হতাশাত ভাগি পৰে। মাথো দামোদৰক ডাঙৰ-দীঘল কৰাৰ চিন্তাত তেওঁ দ্বিতীয় ব্বিাহো নকৰিলে। দামোদৰ যৌৱনপ্ৰাপ্ত হোৱাত শচী নামৰ এগৰাকী কন্যাৰ লগত ব্বিাহ সম্পন্ন কৰাৰ কিছু দিনৰ পিছতে সংসাৰৰ প্ৰতি বিৰাগ ভাৱ ওপজাত তেওঁৰ ৰাজকীয় দায়িত্ব পুত্ৰ দামোদৰক অৰ্পণ কৰি বণ্ডুকাৰ পৰা কামৰূপলৈ আহে। কামৰূপলৈ অহাৰ এটা কাৰণো আছিল। কামৰূপৰ ৰজা দূৰ্লভ নাৰায়ণে গৌড়ৰ পৰা যি চৈধ্যঘৰ মানুহ আনিছিল তাত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ উপৰিপুৰুষসকলো আছিল। একে সময়তে গৌড়ৰ পৰা গোবিন্দৰ উপৰিপুৰুষসকলো আহি বণ্ডুকাত থিতাপি লৈছিল। স্বাভাৱিকতে তেওঁলোকৰ আত্মিক সম্পৰ্ক আছিল। সেয়ে ইষ্ট-কুটুম্বসকলক লগ পাবলৈ গোবিন্দৰ এই কামৰূপ যাত্ৰা। তেওঁ অহাৰ সময়ত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ আৰু বহুতো ভূঞা আলিপুখুৰীৰ পৰা টেম্বুৱনীলৈ উঠি গৈছিল। গোবিন্দই শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱক তাতে লগ পালে আৰু নিগাজীকৈ থাকিবলৈ ল'লে। অকলশৰীয়া গোবিন্দক শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে নিজৰ খুড়াকৰ জীয়েক মনোৰমাৰ লগত ব্বিাহ দিয়ে। উদাসীন হ'ব বিচৰা গোবিন্দ পুনঃ সংসাৰী হ'ল। ব্বিাহৰ পিছত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে তেওঁক ভূঞা ৰাজ্যতে ৰৌতা নদীৰ পাৰত একুৰি লোকৰ ওপৰত ‘বৰা' বিষয়বাব দি থাপে। কিছুদিনৰ পিছত এটা অথন্তৰ ঘটিল। ৰৌতা অঞ্চলটিত পূৰ্বৰে পৰা ভুটীয়া আৰু ডফলা লোকসকলে অত্যাচাৰ কৰি আহিছিল। এইবাৰো ১৪৮৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শেষৰ ফালে ভুটীয়াসকলে ৰৌতা আক্ৰমণ কৰাত পাঁচমহীয়া গৰ্ভৱতী পত্নীক লৈ ঘৰ-দুৱাৰ এৰি প্ৰয়োজনীয় দুই-এপদ সম্পদ লৈ গোবিন্দই ব্ৰহ্মপুত্ৰৰ চাপৰিত আশ্ৰয় লয়। তাতে লগত নিয়া বস্তুবোৰ, আনকি পিন্ধা কাপোৰ-কানিও শঠ প্ৰকৃতিৰ লোকে কাঢ়ি নিয়ে। নিজৰ দুৰ্ভাগ্যক ধিয়াই গোবিন্দই নদীৰ পাৰত ৰৈ থাকোতে দেখে কেইবাখনো নাও উজাই আহি চাপৰিৰ কাষ পায়হি। নাৱৰ পৰা সেই নিৰ্জন চাপৰিত মানুহ দেখি নাৱৰ লোক গৈ তেওঁলোক পতি-পত্নীক উদ্ধাৰ কৰি আনে। নামনিত বণিজ-বেহালৈ যোৱা নাওসমূহৰ গৰাকী আছিল হৰিসিংহ বৰা বা হৰিশিঙা উজীৰ। গোবিন্দ ভূঞাৰ সকলো বৃত্তান্ত শুনাৰ পিছত হৰিশিঙাই উভয়কে নিজৰ পিতৃ-মাতৃ জ্ঞান কৰি সেৱা ধৰে আৰু তেওঁৰ আবাস নাৰায়ণপুৰলৈ লৈ আহে। গোবিন্দ আৰু হৰিশিঙাৰ আকস্মিক সংযোগেই নাৰায়ণপুৰ অঞ্চলক ধন্য কৰি এটি মহা জীৱনদান কৰিলে।

মহাপুৰুষ মাধৱদেৱ ধৰ্ম সাধনাৰ জৰিয়তে মানৱ সেৱা আৰু গুৰুভক্তিত উৎসৰ্গিত জীৱনটোৰ কোনো নিৰ্দিষ্ট ঠিকনা নাছিল। বিশ্বৰ অন্য অৱতাৰী পুৰুষসকলৰ দৰেই সঘনে ঠিকনা সলাই বিচৰণ কৰা সমগ্ৰ ভূমিখণ্ডকে নিজৰ ঘৰ বুলি জ্ঞান কৰিছিল মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে। অৱশ্যে মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱো তাৰ ব্যতিক্ৰম নাছিল। লেটেকুপুখুৰীৰ পৰা আৰম্ভ হোৱা এই সুদীৰ্ঘ যাত্ৰাপথত য'ত য'ত মহাপুৰুষজনাৰ পদৰেণুৰ স্পৰ্শ হৈছিল, তাতেই পৰৱতী কালত গঢ়ি উঠিছিল একো একোখন পুণ্যতীৰ্থ আৰু সুকুমাৰ জীৱন বোধৰ কৰ্ষণ ক্ষেত্ৰ। মহাপুৰুষজনাৰ জীৱন পৰিক্ৰমাক লৈ চৰিতপুথিত থকা তথ্যসমূহৰ উপৰি বহু জনশ্ৰুতি শুনা যায়। য'ত কামৰূপ-বেহাৰৰ প্ৰায়বোৰ অঞ্চলেই মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ চৰণৰ পৰশ পাইছিল। ড০ মহেশ্বৰ নেওগ ডাঙৰীয়াই গুৰু চৰিত পুথিৰ ব্যাপক অধ্যয়ন আৰু গৱেষণাৰ ভিত্তিত তেৰাৰ জীৱন-যাত্ৰাৰ এটি স্পষ্ট বিৱৰণ শ্ৰীশ্ৰীমাধৱদেৱ পুথিত সন্নিবিষ্ট কৰিছে। সেইমতে ৯৫ বছৰীয়া গুৰুজনাৰ জীৱন কালত কটোৱা বিভিন্ন স্থান আৰু সময় এনেধৰণৰ–

স্থান বছৰ মাহ দিন
১. জন্ম হৰিসিংহ বৰাৰ ঘৰত - -
২. বৰাৰ বাৰীৰ গৃহকৈ - -
৩. লেটেকুপুখুৰীৰ পাৰত - -
৪. বৰ আকালত ভাগি ফুৰাত - -
৫. ঘাঘৰি মাজিৰ গৃহত - -
৬. মাজিৰ বাৰীত গৃহকৈ - -
৭. হোকৰাকুছিত - -
৮. বণ্ডুকাত পিতৃচলা, পঢ়া, কৃষি কৰোৱা, মজিন্দাৰ হোৱাত - -
৯. ভৰাঁলীডুবিত থাকি বেলগুৰিলৈ আহি-গৈ গুৰুসেৱা কৰাত ১১ - -
১০. হাতীধৰা জগৰত, পোৰানগৰ বৰদুৱাৰ মুখত, আঁহতগুৰিত - -
১১. কপলাত - -
১২. বাৰাদিত - -
১৩. দীঘলা কাযৰ কলানিকুছিত - -
১৪. তাম্ৰধ্বজ নোৱাচুৰ ভিটাত - -
১৫. গণককুছিত ১৮ - -
১৬. আইগোঁসানীৰ লগে পাটবাউসীত - -
১৭. সোন্দৰাত খিৰুমৰলৰ বাৰীত - -
১৮. সুন্দৰীত ১৪ - -
১৯. গোমূৰাত - -
২০. হেৰেমদত - -
২১. বৰপেটাত -
২২. জবৰিকুছিত মুৰাৰি কোচৰ গৃহত - - ১৩
২৩. পাছৰাৰ তাত - -
২৪. বিজয়পুৰৰ বাখৰ-ভঁৰালত - -
২৫. ঘোঁৰামৰাত - -
২৬. ঢোপগুৰিত লক্ষ্মীকান্ত আতৈৰ ঠাইত - -
২৭. সালদৈৱাত - -
২৮. বৰভূঁইত - -
২৯. মাগুৰিৰ ভূষণ গুৰুৰ ঠাইত - ১৫
৩০. ক্ষেত্ৰিৰ চৰাবাৰিত - -
৩১. অমৃতাকৰ দলৈৰ গৃহৰ সভালৈ নিয়াত - -
৩২. ৰামচৰণ ঠাকুৰৰ পাটগোহালিত - -
৩৩. হাজোৰ ৰামদিয়া বালিত - -
৩৪. সাতঘাটত - - ২৩
৩৫. বিজয়পুৰৰ বলাই-নৰসিংহৰ ঠাইত - - ২০
৩৬. ভৃগু বান্তাৰ ঠাইত - -
৩৭. মাইদৰা গোপালৰ তাত - -
৩৮. বেহাৰত ৰামৰাম আতৈৰ বাৰীত - -
৩৯. খৰিয়া দলৈৰ বাৰীত ভেলা মধুপুৰত - -
মুঠ ৯৫ বছৰ ৬ মাহ ৫ দিন

মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ জীৱন কালৰ আটাইতকৈ ডাঙৰ সংঘটনাটো হ'ল মহাপুৰুষ শংকৰদেৱৰ সান্নিধ্য লাভ। ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দৰ শৰৎ কালত মহাপুৰুষ দুজনাৰ ঐতিহাসিক সংযোগ ঘটে। যাক লক্ষ্মীনাথ বেজবৰুৱাই মণি-কাঞ্চন সংযোগ বুলি অভিহিত কৰিছে। এই সংযোগেই দৰাচলতে অসমৰ জাতীয় জীৱনৰ নব্য বুনিয়াদ গঠন কৰে। প্ৰথম অৱস্থাত লেতেকুপুখুৰীত ১২-১৪ বছৰ শান্তিৰে কটোৱাৰ পিছত গোবিন্দৰ পৰিয়াললৈ অথন্তৰ নামি আহে। আহোম ৰাজ বিষয়-ববীয়াৰ ওচৰত খল প্ৰকৃতিৰ পাইকসকলে মাধৱদেৱৰ পিতৃৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰাত উজীৰৰ পৰামৰ্শক্ৰমে তেওঁ ১৫০৩ খ্ৰীষ্টাব্দত নাৰায়ণপুৰ ত্যাগ কৰে। তদুপৰি উজীৰে গোবিন্দ ভূঞা আৰু মনোৰমাক পিতৃ-মাতৃৰ দৰে সেৱা কৰিছিল যদিও তেওঁৰ পৰিয়ালৰ মানুহে উজীৰে নজনাকৈ তেওঁলোকক দুৰ্ব্যৱহাৰ কৰিছিল– এইটোও এটা নাৰায়ণপুৰ ত্যাগৰ ভিতৰুৱা কাৰণ আছিল। ইফালে গোবিন্দ ভূঞা সেই সময়তে ৰোগগ্ৰস্ত হৈ পৰাত চিকিৎসা আদিৰ বাবে সাঁচতীয়া ধনকেইটাও শেষ হোৱাত তেওঁলোকে ভিক্ষাৰ অন্নৰে মাথোঁ এসাজ খাই এসাজ লঘোণ দি জীয়াই থাকিব লগীয়া হয়। ‘য'তে ৰাতি ত'তে কাতি' হৈ এনেদৰে ছমাহ অতিক্ৰম কৰাৰ পিছত পুৰণি ইষ্ট-মিত্ৰৰ সন্ধান কৰি বণ্ডুকাত থকা কালত উপকাৰ সাধন কৰা হাবুঙৰ গোবিন্দ মাজিৰ ঘৰ পায়গৈ। পূৰ্বৰ উপকাৰৰ কৃতজ্ঞতাৰূপে হাবুং দেশৰ ঘাঘৰ [ঘাগৰ] নদীৰ পাৰত বাস কৰা মাঝিয়ে গোবিন্দ ভূঞাৰ পৰিয়ালটিক আশ্ৰয় দি নিজৰ বুলি ভাবি নতুনকৈ নিজৰ বাৰীতে এটা নতুন ঘৰ সাজি দিয়ে। তাতে পুত্ৰ-পত্নীৰ সহিতে গোবিন্দ ভূঞাই ১৪ বছৰ কাল বাস কৰে। মনোৰমা আয়ে উৰ্বশী নামে এটি কন্যাৰো জন্ম দিয়ে। গোবিন্দ ভূঞাই পুত্ৰ মাধৱৰ চূড়াকৰণ অনুষ্ঠান তাতে সম্পন্ন কৰে। ১৪ বছৰ অতিক্ৰম কৰাৰ পিছত পুত্ৰ-কন্যাৰ বাবে উপযুক্ত পাত্ৰ-পাত্ৰীৰ সন্ধানত মাঝিৰ পৰামৰ্শক্ৰমে ঘাগৰ এৰিবলৈ সিদ্ধান্ত কৰে। যিহেতু ব্বিাহ কৰিব পৰাকৈ উপযুক্ত পৰিয়াল সেই ঠাইত নাছিল। তাৰ পৰা আহি তেওঁলোক ভৰাৰিডুবি পায়গৈ। তাতে গোবিন্দগিৰিয়ে উৰ্বশীক গয়পাণি বা ৰামদাস নামৰ এজন কায়স্থৰ লগত ব্বিাহ দিয়ে। ছমাহ তাত থকাৰ পিছত ১৫১৮ খ্ৰীষ্টাব্দৰ প্ৰথম ভাগত গোবিন্দগিৰিয়ে পুত্ৰ মাধৱদেৱক লগত লৈ নিজৰ পুৰণা ঠাই আৰু প্ৰথম পুত্ৰ দামোদৰক মাধৱৰ লগত চিনাকি কৰি দিয়াৰ মানসেৰে বণ্ডুকালৈ যায়। বণ্ডুকাত ককায়েক দামোদৰে মাধৱক পুত্ৰৰ দৰে স্নেহ কৰি ৰাজেন্দ্ৰ অধ্যাপকৰ টোলত নামভৰ্ত্তি কৰি দিয়ে। এবছৰৰ ভিতৰত মাধৱদেৱে ব্যাকৰণ, মহাভাৰত, পুৰাণত গভীৰ ব্যুৎপত্তি প্ৰদৰ্শন কৰে অসামান্য বুদ্ধিমত্তাৰ পৰিচয় দাঙি ধৰে। এনেতে হঠাৎ মাধৱ পুৰুষৰ পিতৃৰ বিয়োগ ঘটে। পিতৃৰ কাজ-কৰ্মৰ অন্তত মাতৃক সাক্ষাৎ কৰিবলৈ বুলি বণ্ডুকাৰ পৰা ভৰালিডুবিলৈ প্ৰত্যাৱৰ্তন কৰে। ভৰালিডুবি পোৱাৰ পিছদিনা মাধৱদেৱে মাতৃৰ অসুখ হোৱাৰ বাবে পূৰ্বতে দেৱীলৈ আগবেIঢ়োৱা ছাগলী কিনিবলৈ ৰামদাসক দায়িত্ব দিয়ে। ৰামদাসে ইতিমধ্যে মহাপুৰুষ শংকৰদেৱৰ সান্নিধ্যত ভক্তিসৰ্বস্ব বৈষ্ণৱ ধাৰণাৰ প্ৰতি গভীৰভাৱে অনুৰক্ত হৈছিল। সেয়ে ছাগলী কিনি বলি দিয়াৰ বিপৰীতে মাধৱদেৱক শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ কাষলৈ নিয়াৰহে পৰিকল্পনা কৰে। শাক্ত মাধৱদেৱেও গুৰুজনক প্ৰত্যাহ্বান জনাবলৈ বুলি ৰামদাসৰ কথামতে ১৫২২ খ্ৰীষ্টাব্দত তৰ্ক যুদ্ধৰ মানসেৰে শংকৰদেৱৰ ওচৰত উপস্থিত হৈ তৰ্কবাদ আৰম্ভ কৰে। এক দীঘলীয়া তৰ্কৰ অন্তত মাধৱদেৱে পৰাজয় স্বীকাৰ কৰি নিজকে এজন সত্য, শুদ্ধ বৈষ্ণৱলৈ পৰিৱৰ্তন কৰি শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ ওচৰত শৰণ লয়। গুৰুজনেও সিদিনাৰ পৰা মাধৱক নিজৰ বান্ধৱৰূপে, শিষ্যৰূপে, নিজৰ অভিন্নৰূপে জ্ঞান কৰে। মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে কিন্তু শকংৰদেৱক ভগৱন্তৰ প্ৰতিৰূপ ভাবি গুৰুৰূপেহে ভজন কৰিলৈ দিহা কৰে।

দুজনা গুৰুৰ মিলনৰ পিছত ‘ধুৱাহাটা'ই এক অনন্য অৱস্থান লাভ কৰিলে। ভগৱৎ কথাৰ নৈমিষ ক্ষেত্ৰলৈ পৰিৱৰ্তন হ'ল। হৰিনামৰ ধ্বনিৰে চৌদিশে মুখৰিত হৈ পৰিল। ইতিমধ্যে কৰ্মকাণ্ডী ব্ৰাহ্মণসকল এই সময়ত মহাপুৰুষ দুজনাৰ বিৰোদ্ধে খৰ্গগ্ৰস্থ হৈ পৰে। দেৱী দুৰ্গাৰ পূজা, শ্ৰাদ্ধ আদিৰ বিৰুদ্ধাচৰণ কৰা বুলি তেওঁলোকে ৰজাঘৰত গোচৰো দিলেগৈ। বিচাৰ চলিছিল যদিও মহাপুৰুষজনাৰহে জয় হ'ল। তথাপি এই ব্ৰাহ্মণসকলৰ পৰা ধাৰাবাহিকভাৱে গুৰু দুজনাই অশান্তি পায়েই থাকিল। এনে পৰিস্থিতিৰ মাজতে মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে পূৰ্বতে পিতৃয়ে নেঘেৰিটিঙৰ ওচৰত তেৰাৰ বাবে জোৰোণ পিন্ধাই থোৱা কন্যাগৰাকীৰ অভিভাৱকক লগ ধৰি বুদ্ধিৰ চলেৰে নাকচ কৰাই সাংসাৰিক মায়া ত্যাগ কৰে। ধুৱাহাট ভৰালিডুবিত অৱস্থান লৈ থাকোতেই আহোম ৰজা চুক্নেনমুঙে সেনাবাহিনীত থকা হাতীৰ সংখ্যা এহেজাৰলৈ বৃদ্ধি কৰাৰ মানসেৰে বাৰভূঞাসকলকো হাতী ধৰাৰ দায়িত্ব দিয়ে। কিন্তু হাতী ধৰাত নিয়োজিত হোৱা ভূঞাসকল লগতে স্বয়ং মাধৱপুৰুষো ৰাজৰোষত পৰিবলগীয়া হ'ল, যিহেতু তাৰাই সমস্তই গড় বান্ধি হাতী ধৰি ৰাখিব নোৱাৰিলে, গড় ভাঙি হাতী পলাই গ'ল। ফলশ্ৰুতিত মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ সাৰিল যদিও হৰি আৰু মাধৱদেৱ আহোম ৰজাৰ চাউদাঙৰ হাতত বন্দী হ'ল। যথা সময়ত বিচাৰ চলিল। হৰিৰ প্ৰাণদণ্ড হ'ল, মাধৱদেৱক কেও-কিছু নাই কেৱলীয়া ভকত– তেৰাৰ বিয়োগত দুখ কৰিবলৈও কোনো নাই বুলি তেৰাক মুক্তি কৰি দিলে। হৰিৰ আসন্ন মৃত্যুত মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে এটি গীত ৰচনা কৰি তেওঁক সংসাৰৰ মায়া ত্যাগ কৰিবলৈ উপদেশ দিলে–

ভায়ো ভাই সাৱধান, যাবে নাহি ছুটে প্ৰাণ।

গোবিন্দৰ ফৰমান নিকাট মিলিব জান।।

হৰিৰ মৃত্যুৰ পিছতো বৰদুৱাৰৰ সন্মুখত আঁহত গছ এজোপাৰ তলত এটি বহা সাজি মাধৱদেৱ তাতে বহুদিন থাকিল। এদিন ৰজাই শেনৰ যুঁজ চাবলৈ আহি ব্ৰহ্মচাৰী বেশৰ মাধৱদেৱক তাত দেখা পাই তেওঁনো ক'ৰ জানিব বিচৰাত মাধৱ পুৰুষৰ বন্দীৰ ইতিহাসটো দুৱৰীয়ে ক'লে। তেওঁক মৃত্যুৰ পৰা ৰেহাই দিয়া হ'ল যদিও যাবলৈ ৰাজআজ্ঞা দিয়া নহ'ল। সেইবাবে হোজা প্ৰকৃতিৰ লোকজনে এনেদৰে অৱস্থান কৰিছে বুলি জানি ৰজাই তেওঁক ঘৰলৈ যাবলৈ অনুমতি দিয়ে। ৰজাৰ আদেশ পোৱাত মাধৱদেৱে দুখে-কষ্টে, ভোকে-লঘোণে বাটকুৰি বাই ধুৱাহাট পায়গৈ। মাধৱৰ বিচ্ছেদত গুৰুজন ব্যথিত হৈ আছিল। যথাসময়ত মাধৱদেৱ আহি গুৰুজনাক সেৱা জনোৱাত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে তেওঁক সাৱটি ধৰিলে। চকুপানীৰে দুয়োৰে শৰীৰ আৰ্দ্ৰ কৰি তুলিলে। মহাপুৰুষ গুৰুজনে প্ৰকৃতিস্থ হৈ এটি ঘোষা আৰম্ভ কৰিলে–

বন্দু মাধৱহে তুৱা বিনে আছে

আৰ তাৰক কে।

ঢেকীয়াখোৱা বৰনামঘৰৰ ইতিবৃত্ত মতে, হৰিৰ মৃত্যুৰ পিছদিনা পুৱা মাধৱদেৱক এৰি দিয়ে। তেৰা সন্ধ্যা আহি বুঢ়া-বুঢ়ী এহালৰ ঘৰত অতিথি হয়। বুঢ়ীয়ে ঘৰত থকা ঢেঁকীয়া শাকেৰে মাধৱদেৱক অমৃতোপম চাউল সিজোৱা খুৱালে। অতি দুখীয়া অৱস্থাৰ এই বৃদ্ধ পৰিয়ালৰ আদৰ-আপ্যায়নত মুগ্দ্ধ হৈ পিছদিনা পুৱা তেৰাই সমীপৰে ভকত জনচেৰেকক মাতি তাতে নাম-কীৰ্তন কৰি এগছি বন্তি প্ৰজ্বলন কৰে। তেতিয়াৰে পৰা স্থানীয় ৰাইজে বন্তিগছি নুমাবলৈ নিদিয়াকৈ পবিত্ৰ তীৰ্থৰূপে সেৱা-ভক্তি নিবেদন কৰি আজিলৈকে জ্বলাই ৰাখিছে– সেয়াই হৈছে বৰ্তমানৰ ঢেঁকীয়াখোৱা বৰনামঘৰ।

দীননাথ বেজবৰুৱাৰ মতে– বন্দী হোৱাৰ বহুদিনৰ পিছলৈকে মাধৱদেৱ ঘূৰি নহাত মাধৱদেৱৰ মংগল কামনাৰে শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱে সাতদিন পালনাম পাতে আৰু শেষৰ দিনা নামৰ প্ৰভাৱতে মাধৱদেৱ আহি ওলায়হি। এয়াই প্ৰকৃততে পালনামৰ আৰম্ভণি।

মহাপুৰুষ মাধৱদেৱক লগ পোৱাৰ পিছত নিজৰ নিৰাপত্তাৰ বাবেই আহোম ৰাজ্য এৰি ভূঞা আৰু ভক্তসকলক লগত লৈ মাধৱদেৱৰ সৈতে শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ কামৰূপ ৰাজ্যলৈ নাৱেৰে যাত্ৰা কৰে। কামৰূপ ৰাজ্য তেতিয়া কোচ ৰাজ্যৰ ভিতৰুৱা আছিল। ৰাজবিষয়া গাভৰু খাঁৰ বদান্যতাত বৰপেটাৰ চুনপোৰা নামে ঠাইত বসবাস কৰিবলৈ গুৰুজনে ৰাজ আজ্ঞা লাভ কৰে। ইয়াৰ আগতে অৱশ্যে কপলাবৰি নামে ঠাইত তেৰা সমস্ত ছমাহ কাল আছিল। তাতেই মাধৱপুৰুষৰ মাতৃৰ বিয়োগ ঘটে। মাতৃৰ পাৰলৌকিক কৰ্ম শেষ কৰাৰ পিছত চুনপোৰাত কিছুদিন থাকে। চুনপোৰাত থাকোতেই অসমৰ ধৰ্ম-সংস্কৃতিৰ ইতিহাসৰ এক বৰ্ণিল নতুন অধ্যায়ৰ সুচনা হয়। চৈতন্যপন্থী লোকেৰে পৰিবেষ্টিত অঞ্চলত বাস কৰা ভবানন্দ ঠাকুৰে গঞাৰ দাবীত চৈত্যনীয়া দীক্ষা গ্ৰহণ কৰিবলৈ সিদ্ধান্ত লৈছিল যদিও সৌভাগ্যক্ৰমে তেওঁ মহাপুৰুষ শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱক সাক্ষাৎ কৰি শৰণ লয়। গুৰুজনাই ভবানন্দৰ সলনি তেওঁক ‘নাৰায়ণ' নামকৰণ কৰাত পূৰ্বৰ ভৱানন্দ ঠাকুৰ গুছি এতিয়া তেওঁ হ'ল নাৰায়ণ দাস ঠাকুৰ আতা। গুৰুজনাই মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ লগত নাৰায়ণ দাসক সখি পাতি দিয়ে। মাধৱ আৰু নাৰায়ণ অভিন্ন হৈ নামধৰ্মৰ ভেটি অধিক সুদৃঢ় কৰি বান্ধে। নাৰায়ণ দাসৰ প্ৰেৰণাত মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ শক্তি সামৰ্থ স্বাভাৱিকতে বৃদ্ধি হয়। বাৰাদিত থাকোতেই [বাৰাদিও বৃহত্তৰ বৰপেটা এলেকাৰে অধীনত] মাধৱদেৱৰ ভাগিন উৰ্বশীৰ পুত্ৰ ৰামচৰণ ঠাকুৰৰ জন্ম হয়। ৰামচৰণ ঠাকুৰৰ জন্মও অসমৰ ধৰ্ম-সমাজ-সংস্কৃতিৰ বাবে অতিশয় গুৰুত্বপূৰ্ণ ঘটনা। চুনপোৰাৰ পৰিৱেশ হুলস্থুলীয়া হোৱাৰ বাবে ছমাহমানৰ পিছত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱ ভকতসকলৰ সৈতে কুমাৰকুছিলৈ আহে। কুমাৰকুছিত থাকোতেই– এজন মৃতকৰ বাবে পত্নীয়ে ইনাই-বিনাই কান্দি থকাৰ দৃশ্যটো দেখি শংকৰ গুৰুৰ অনুৰোধত মাধৱদেৱে কৰুণ আবেদনসমৃদ্ধ যুগজয়ী বিলাপ গীত ৰচনা কৰে। যাক কাকুতি ঘোষা বুলি জনা যায়।

কি মতে ভকতি কৰিবো তোমাত হৰি এ।।

মঞি মূঢ়মতি নজানো তাৰ উপায় ৰাম ৰাম।।

ইয়াৰ পিছত শংকৰদেৱে ভকত বৈষ্ণৱক লগতলৈ বৰপেটা বিল পাৰ হৈ এঘৰ গণকৰ গৃহত উপনীত হ'ল। গণকগৰাকীয়ে গুৰুজনৰ ইচ্ছা অনুসৰি এখন বাৰী. ঘৰ-দুৱাৰসহ গণকগৰাকীয়ে তেৰাৰ চৰণত সমৰ্পণ কৰিলে। গুৰুজনে মাধৱপুৰুষক তাতে থাকিবলৈ দিলে। তেতিয়াৰ পৰা ঠাইখনৰ নাম গণককুছি হ'ল। গণককুছিত থাকোতে মহাপুৰুষ গুৰুজনাৰ লগত মাধৱদেৱে ভকতসকলৰ লগ হৈ পাটবাউসীৰ পৰা শ্ৰীক্ষেত্ৰলৈ যাত্ৰা কৰিলে। মাধৱদেৱে অজুহাত উলিয়াই মাথোঁ বৃন্দাবনলৈ গুৰুজনাক যোৱাৰ পৰা বিৰত কৰিলে। যিহেতু বৃন্দাবনলৈ গ'লে নিজৰ লীলাভূমি পাই গুৰুজন ঘূৰি নাহিব, সেয়ে গুৰুপত্নীৰ এনে আশংকা মাধৱপুৰুষে সতৰ্কতাৰে নিৰসন কৰিলে। এয়া গুৰুজনাৰ দ্বিতীয়বাৰৰ তীৰ্থভ্ৰমণ। এনেদৰে ছমাহ ভ্ৰমণ কৰি পাটবাউসী পালেহি। তাৰ পিছতে অন্য এটা উল্লেখযোগ্য ঘটনা গুৰুজনৰ ভক্তি ৰত্নাৱলী গ্ৰন্থ প্ৰাপ্তি। মাগুৰিৰ পণ্ডিত কণ্ঠভূষণে বাৰাণসীৰ ব্ৰহ্মানন্দৰ পৰা গ্ৰন্থখন আনি গুৰুজনক দিলে। গুৰুজনে ভাঙনিৰ দায়িত্ব ‘বৰাৰ পো'ক অৰ্পণ কৰিলে। যাৰ ফলশ্ৰুতিত মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ অমৃত লেখনিত প্ৰকাশিত হ'ল– বৈষ্ণৱ ধৰ্মৰ অন্যতম গ্ৰন্থ ‘ভক্তি ৰত্নাৱলী'। এই সময়ছোৱাতে শংকৰদেৱ ৰাজৰোষত পৰিৱলগীয়া হয়। কুচক্ৰীসকলে কোচ ৰজা নৰনাৰায়ণক গুৰুজনাৰ বিৰুদ্ধে গোচৰ তৰাত চিলাৰায় দেৱানে গ্ৰেপ্তাৰ কৰা চলেৰে সুৰক্ষা দি নিজৰ লগত ৰাখে। শেষত ৰজাৰ মন বুজি একো অপকাৰ নহয় বুলি জনাৰ পিছত শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱক নৰনাৰায়ণৰ সমীপত হাজিৰ কৰোৱায়। নৰনাৰায়ণে সন্ত শংকৰৰ মহিমা দেখি অভিভূত হ'ল। যথোযোগ্য সন্মানহে প্ৰদৰ্শন কৰিলে। বিঘিনিশূন্য হোৱাৰ পিছত চিলাৰায়ে তোৰোচা নদীৰ দক্ষিণপাৰে ভেলা নামৰ ডোবা এটাৰ কাষত মহাপুৰুষজনাক এটি গৃহ নিৰ্মাণ কৰাই দিয়ে। তাতে কিছুদিন থকাৰ পিছত মাধৱ সমন্বিতে ভক্তসকলক লগ কৰিবলৈ পাটবাউসীলৈ আহে। এই সাক্ষাতত মহাপুৰুষজনাই চিলাৰায় দেৱানে যোগান ধৰা ‘জন্মপুৰাণ' গ্ৰন্থখনিৰ পদভাঙণি কৰিবলৈ মহাপুৰুষ মাধৱক দায়িত্ব দিলে। অনি2ছা স্বত্বেও গুৰু আজ্ঞা শিৰে ধৰি মাধৱে ‘জন্মপুৰাণ'ৰ ভাঙণি কৰিলে। সেয়াই ‘জন্ম ৰহস্য' নামৰ অমূল্য গ্ৰন্থ। ভাঙনি পুথিখনি চাই গুৰুজনে উচ্চ প্ৰশংসা কৰে লগতে ক'লে– “এতিয়া দেখো ভুৰোকাটোতে গজহাতীটো ভৰালা। মই কথা বIÿাবহে পাৰো, টুটাব নোৱাৰো। তুমি হ্ৰস্বও কৰিব পাৰা, দীৰ্ঘও কৰিব পাৰা দহোঁ।” এয়া মাধৱদেৱৰ পাণ্ডিত্যৰ অনন্য স্বীকৃতি। এই সময়তে আন এটা ঐতিহাসিক কাৰ্যসম্পন্ন হয়। নৰনাৰায়ণৰ অনুৰোত মহাপুৰুষজনাই মাধৱ পুৰুষৰ সহযোগত তাঁতীকুছি [বৰপেটা]ত ছকুৰি হাতৰ বৃন্দাৱনী বস্ত্ৰ তাঁতীসকলৰ হতুৱাই বোৱাই উলিয়ায়। অন্যহাতে গুৰুৰ আজ্ঞাতে মাধৱদেৱে এইসময়তে নকুৰি এঘাৰটা বৰগীত ৰচনা কৰি অসমীয়া সংগীতৰ স্বকীয় ভেটি স্থাপন কৰে। ইয়াৰ পিছতে গুৰুজনৰ পুনৰ বেহাৰ যাত্ৰা আৰম্ভ হয়। যোৱাৰ আগদিনা শংকৰ গুৰুৱে নিজৰ ভক্তি, বল, পৰাক্ৰম সবাকে মাধৱ পুৰুষক অৰ্পণ কৰে। যাবৰ সময়ত ঘোষা নামে এখনি গ্ৰন্থ প্ৰণয়নৰ দায়িত্ব মাধৱদেৱক অৰ্পণ কৰি আবেগ বিধুৰ এটা মুহূৰ্তত গুৰুজনে যাত্ৰা কৰিলে। এয়াই গুৰু দুজনাৰ শেষ দেখা সাক্ষাৎ। কিছুদিনৰ পিচত অৰ্থাৎ ১৪৯০ শকৰ ২১ ভাদত শ্ৰীমন্ত শংকৰগুৰুৱে নৰনাট সামৰিলে। গুৰুজনাৰ বৈকুণ্ঠ প্ৰয়াণৰ পিছত শংকৰ পুত্ৰ ৰামানন্দৰ ই2ছাতে সকলো ভকতে মাধৱ পুৰুষক গুৰু আসনত প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ধৰ্মাধিকাৰ হোৱাৰ পিছত মহাপুৰুষ মাধৱদেৱ পাটবাউসীৰ পৰা সোন্দৰাত খীৰামৰলৰ বাৰীত ৰামচৰণ ঠাকুৰৰ পাট গোহালিত থাকেগৈ। তাতে পূৰ্বতে পোৱা ভক্তি ৰত্নাৱলীৰ পদ ভাঙে। ছমাহৰ পিচত সুন্দৰীদিয়াত সত্ৰ পাতি গুৰুজন তাতে থিতাপি ল'লেগৈ। ইয়াতে পাঁচনি আৰু বৰ বিষ্ণু আতা, ভবানীপুৰীয়া গোপাল আতা, হৰিহৰ আতা, বংশী গোপালদেউ, আধলিয়া যদুমণি আদি বহুজনক ধৰ্মাচাৰ্য হিচাপে নিয়োগ কৰি উজনি-নামনিত ধৰ্মপ্ৰচাৰত ৰত হয়। এটা সময়ত সুন্দৰীদিয়াৰ পৰা পুনৰ বৰপেটাতে থাকিবলৈ লয়। তাতে মথুৰা দাস বুঢ়া আতাৰ সহযোগত ‘ৰঙ্গাৱন গৃহ' বা ৰঙীয়াল ঘৰ নিৰ্মাণ কৰে। এয়াই বৰ্তমানৰ অসমৰ দ্বিতীয় বৈকুণ্ঠস্বৰূপ শ্ৰীশ্ৰীবৰপেটা সত্ৰ। প্ৰথম সত্ৰাধিকাৰ হ'ল মথুৰা দাস বুঢ়া আতা। বৰপেটাত থকাৰ পিছত পুনঃ গুৰুজনৰ বেহাৰ যাত্ৰা আৰম্ভ হ'ল। বেহাৰত মাধৱপুৰুষে মধুপুৰ সত্ৰ পূৰ্ণাংগ ৰূপত নিৰ্মাণ কৰিলে। এইটো মাধৱপুৰুষৰ জীৱনৰ এটি অন্যতম উল্লেখযোগ্য কীৰ্তি। কোচ বেহাৰত থকাৰ এই সময়চোৱাত ৰাজ বিষয়াৰ পৰা সাধাৰণ মানুহলৈকে লানি নিচিগা সোঁতেৰে সকলোৱে গুৰু ধৰ্মত শৰণ ল'লেহি। ইয়াতো এক অথন্তৰ ঘটিল। কৰ্মকাণ্ডী শাক্তপন্থীসকলে পুনৰ মাধৱদেৱৰ লগত তৰ্কযুদ্ধ আৰম্ভ কৰিলে যদিও মাধৱ পুৰুষৰে জয় হ'ল। কোচ ৰজাই সকলো সন্ত-মহন্তৰ ওপৰতহে মহাপুৰুষ মাধৱদেৱক অধিকাৰ পাতিলে।

মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ মহিমা আৰু অসাধাৰণ আধ্যাত্মিক ব্যক্তিত্বৰ ওচৰত নতজানু হৈ গুৰু ধৰ্মৰ মহিমা অনুভৱ কৰি ৰজা লক্ষ্মীনাৰায়ণে মাধৱ গুৰুৰ ওচৰত শৰণ কামনা কৰিছিল যদিও ১৫৯৬ খ্ৰীষ্টাব্দ [১৫১৮ শক]ৰ ভাদ মাহৰ ২৭ দিনৰ দিনা কৃষ্ণা পঞ্চমী তিথিত মাধৱপুৰুষে নৰনাট সামৰে। ৰজাক শৰণ দিয়া নহ'ল শ্ৰীমন্ত শংকৰদেৱৰ দৰেই। এনে দৰে ধৰ্ম, মানুহ আৰু গুৰুৰ অৰ্থে উৎসৰ্গিত জীৱনৰ পৰিসমাপ্তি ঘটে। উপৰিউক্ত জীৱবৃত্তত মাথোঁ বিহংগম দৃষ্টিহে দিয়া হৈছে এয়া পূৰ্ণাংগ জীৱনী নহয়।

সহায়ক গ্ৰন্থঃ গুৰুচৰিত কথা – ড০ মহেশ্বৰ নেওগ , শ্ৰীশ্ৰী মাধৱদেৱ – ড০ মহেশ্বৰ নেওগ, পূৰ্ণাংগ কথাগুৰু চৰিত – ড০ সঞ্জীৱ কুমাৰ বৰকাকতী

Author : অৰুণ কুমাৰ গোস্বামী

অসমৰ সমাজ –সংস্কৃতি – ভাষা –সাহিত্যৰ ইতিহাস গঠন আৰু বিকাশৰ ক্ষেত্ৰত মহাপুৰুষ শংকৰদেৱ, মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ অৱদান সৰ্বজন স্বীকৃত ৷ অসমৰ সমাজ – জীৱনৰ কৰ্ণধাৰ দু্য়োজন মহাপুৰুষ স্বমহিমাৰে উজ্জ্বল ৷ মহাপুৰুষ শংকৰদেৱৰ প্ৰপন্ন শিষ্য হৈও মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে নিজা অৱদানেৰে জাতীয় জীৱনক পুষ্ট কৰি আছে৷

মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ প্ৰতিভাক শংকৰদেৱে সঠিকভাৱে চিনাক্ত কৰিছিল ৷সেয়ে কেবাখনো গ্ৰন্থ , বৰগীত আদি ৰচনাৰ দায়িত্ব আৰু পৰৱৰ্তী উত্তৰাধিকাৰী হিচাবে মহাপুৰুষ শংকৰদেৱে মহাপুৰুষ মাধৱদেৱক দায়িত্ব দিছিল ৷ সৰ্বগুণৰ আকৰ, আকাশলংঘী ব্যক্তিত্বৰ গৰাকী মহাপুৰুষ মাধৱদেৱ একেধাৰে কবি , নাট্যকাৰ, সংগঠক, গীতিকাৰ, সুৰকাৰ, সমাজ সংস্কাৰক, গায়ক, ধৰ্ম গুৰু আদি অলেখ গুণৰ অধিকাৰী ৷ দাস্য ভক্তিৰ মহান আদৰ্শৰ প্ৰতীক মহাপুৰুষ মাধৱদেৱ মহাপুৰুষ শংকৰদেৱৰ দৃষ্টিত ‘বঢ়াৰ পো’ ‘বৰাৰ পো’,’প্ৰাণৰ বান্ধৱ মাধৱ’ ৷


১৪৮৯ চনত লক্ষীমপুৰ জিলাৰ নাৰায়ণপুৰত (লেটেকুপুখুৰী)মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ আৱিৰ্ভাৱ হৈছিল ৷মহাপুৰুষজনাৰ জন্মেৰে পবিত্ৰ লেটেকুপুখুৰীত মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ জন্মস্থান হিচাবে ১৯৫২চনত প্ৰথম চাকিগছি জ্বলে ৷

মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ ৰচনাৱলী

১৷ তত্ত্বমূলক –

             ক৷ নামঘোষা

             খ৷ ভক্তি-ৰত্নাৱলী


             ঘ৷ নাম-মালিকা

২৷ কাব্য

             ক৷ আদিকাণ্ড ৰামায়ণ

             খ৷ ৰাজসূয় কাব্য

৩৷ গীত




             ক৷ চোৰধৰা

             খ৷পিম্পৰা গুছোৱা

             গ৷ ভোজন-বেহাৰ

             ঘ৷ভূমি লেটোৱা

             ঙ৷ অৰ্জ্জুন ভঞ্জন


নামঘোষা মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ ‘ভক্তি–কাতৰ কৰুণ মূৰ্তি’ৰ নিদৰ্শন ৷ ৰসময়ী ভকতি,ভাষাৰ সৌষ্ঠৱ, ভাৱৰ গভীৰতা,ছন্দৰ ঝংকাৰে নামঘোষা ভক্তিৰ আকৰ ৷ শৰণ, ভজন, নমস্কাৰ, উপদেশ, নিন্দা, প্ৰাৰ্থনা, মহিমা, আত্ম-উপদেশ, আত্মনিন্দা, বস্ত্ত প্ৰকাশ, প্ৰশংসা, পৰমাৰ্থসাৰ, নামান্বয়, ঈশ্বৰ নিৰ্ণয়,নামছন্দ আদি খণ্ডষুক্ত নামঘোষা মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ গভীৰ অধ্যয়ন আৰু ভক্তিৰ প্ৰকাশ ৷ ড° বাণীকান্ত কাকতিৰ মতে- ‘নামঘোষা’ত তিনিটা ভাবৰধাৰা মিহলি হৈ বিশাল আনন্দ সাগৰৰ ফালে ধাৱমান হৈছে –পুণ্যশ্লোক শংকৰস্মৃতি,মাধৱদেৱৰ আত্মলঘিমা আৰু কৃষ্ণৰ ভক্তি মাহাত্ম্য ৷ –পুৰণি অসমীয়া সাহিত্য


মহাপুৰুষ শংকৰদেৱৰ নিৰ্দেশত মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে ভক্তি-ৰত্নাৱলী গ্ৰন্থৰ ভাঙনি কৰে ৷ ভক্তিতত্ত্ব বিষয়ক গ্ৰন্থখনি ভাগৱতৰ সাৰ অংশহে বুলি মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে উল্লেখ কৰি গৈছে ৷ ভক্তি বিৰচন,শ্ৰৱণ বিৰচন,কীৰ্তন বিৰচন, স্মৰণ বিৰচন, পাদ-সেৱন বিৰচন, অৰ্চন বিৰচন, বন্দন বিৰচন, দাস্য বিৰচন, সখ্য বিৰচন, আত্ম-নিবেদন বিৰচন, শৰণ বিৰচন যুক্ত ভক্তি-ৰত্নাৱলী মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে সুন্দৰীদিয়াত সম্পূৰ্ণ কৰে ৷ বিষ্ণুপুৰী সন্ন্যাসীৰ ভক্তি-ৰত্নাৱলীক আৰ্হি হিচাপে লৈ ৰচনা কৰা ভক্তি ৰত্নাৱলী অসমৰ বৈষ্ণৱ সাহিত্যৰ চাৰিখুঁটিস্বৰূপ ‘কীৰ্তন-দশম-নামঘোষা-ৰত্নাৱলী’ৰ অন্যতম এখন গ্ৰন্থ ৷

জন্ম- ৰহস্য

শ্ৰীকৃষ্ণৰ জন্মৰ পৰা আৰম্ভ কৰি ব্ৰজধামৰ শিশুলীলা, যদুবংশ ধ্বংশ আৰু বৈকুণ্ঠ গমনলৈকে মুঠ ১৭২ টা পদত জন্ম-ৰহস্য গ্ৰন্থখনি ৰচিত হৈছে ৷ জন্ম –ৰহস্য মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ এখনি তত্ত্বগধুৰ পুথি ৷


শনামৰ মহিমা বৰ্ণনাযুক্ত নাম-মালিকা মহাপুৰুষজনাৰ বিৰচিত এখনি ভক্তিতত্ত্ব প্ৰকাশক গ্ৰন্থ ৷

ৰাজসূয় কাব্য

পাণ্ডৱৰ ৰাজসূয় যজ্ঞক আধাৰ হিচাবে লৈ কৃষ্ণৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব প্ৰতিপাদন কৰাৰ উদ্দেশ্যে মহাপুৰুষজনাই ৰাজসূয় কাব্য ৰচনা কৰে ৷জৰাসন্ধ বধ আৰু শিশুপাল বধ উপকাহিনী সংযোগ কৰিছে ৷

আদিকাণ্ড ৰামায়ণ

মূল ৰামায়ণৰ বালকাণ্ডৰ ৭৭টা সৰ্গৰ কাহিনী মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে ১৪৯২টা পদত আদিকাণ্ড ৰামায়ণ ৰচনা কৰে ৷ ভক্তিতত্ত্বমূলক উপদেশ সংযোগ আৰু মৌলিক প্ৰতিভাৰ সংযোগত আদিকাণ্ড ৰামায়ণ মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ এক অন্যতম ৰচনা ৷


মহাপুৰুষ শংকৰদেৱ আৰু মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ দ্বাৰা বিৰচিত প্ৰশস্তিমূলক একপ্ৰকাৰৰ গীতেই ভটিমা৷মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে-দেৱ ভটিমা, ৰাজ ভটিমা, নাট ভটিমা আৰু গুৰু ভটিমা ৰচনা কৰিছিল৷গুৰু ভটিমা মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ সংযোজন৷ “জয়গুৰু শংকৰ সৰ্বগুণাকৰ” মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ দ্বাৰা বিৰচিত গুৰুভক্তিৰ এক বিশিষ্ট উদাহৰণ ৷


মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে মহাপুৰুষ শংকৰদেৱৰ কথামতে বৰগীত ৰচনা কৰে ৷মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে ১৯১টা বৰগীত ৰচনা কৰিছিল বুলি পোৱা যায় যদিও ১৫৭টা বৰগীতহে এতিয়ালৈকে পোৱা গৈছে ৷বাৎসল্য ৰসৰ প্ৰাধান্য থকা বৰগীতসমূহক জাগন,চলন,খেলন আৰু নৃত্য এই চাৰিভাগত ভাগ কৰিব পাৰি ৷


অংকীয়া ভাওনা মহাপুৰুষ শংকৰদেৱ আৰু মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ অনুপম সৃষ্টি ৷মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ দ্বাৰা সৃষ্ট নাটসমূহ ঝুমুৰা নামেৰে পৰিচিত ৷মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ নাটত বাৎসল্য প্ৰেমে প্ৰাধান্য পাইছে৷ গীতিনাট্যধৰ্মী নাটসমূহত শিশু কৃষ্ণ প্ৰধান চৰিত্ৰ৷ পূৰ্ণ দৈৰ্ঘৰ কাহিনী নথকা ঝুমুৰাসমূহত নাৰী চৰিত্ৰৰ প্ৰাধান্য দেখা যায়৷

অৰ্জ্জুন ভঞ্জন

মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে ভাগৱতৰ দশম স্কন্ধ,হৰিবংশ আৰু লীলাশুক বা বিল্বমংগলৰ ‘কৃষ্ণ কৰ্ণামৃত’ৰ শ্লোকৰ আধাৰত অৰ্জ্জুন ভঞ্জন নাট ৰচনা কৰে৷শিশু কৃষ্ণৰ দ্বাৰা যমলাৰ্জ্জুন গছ উভালি শাপগ্ৰষ্ট মণিগ্ৰীৱ আৰু নলকুবেৰক মুক্তি দিয়াৰ মাজেৰে কাহিনীৰ পূৰ্ণ বিকাশ ঘটিছে ৷ভক্তি, হাস্য,বিস্ময় ৰসযুক্ত নাটখনিৰ জৰিয়তে ভগৱৎ প্ৰেম আৰু ভক্তিৰ শ্ৰেষ্ঠত্ব প্ৰতিপন্ন হৈছে ৷


কৃষ্ণৰ লৱণু চুৰি কৰা কাহিনীৰ মাজেৰে চোৰধৰাত মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে ভগৱৎমুখী পাৰমাৰ্থিক তত্ত্ব প্ৰকাশ কৰিছে ৷


পিম্পৰা-গুচোৱাত লৱণু চুৰি কৰা কৃষ্ণৰ চাতুৰী আৰু কৃষ্ণক মানৱীয় ৰূপত অংকন কৰিছে ৷ইয়াত হাস্য ৰসৰ পৰা ভক্তিৰসলৈ উত্তৰণ ঘটিছে ৷

ভূমি লেটোৱা

কৃষ্ণৰ আৱিৰ্ভাৱ, বাল ৰাসক্ৰীড়াৰ আভাস আৰু কৃষ্ণৰ চাতুৰীৰ মাজেৰে হাস্যৰসৰ সৃষ্টি কৰি ভক্তিমুখী কৰাৰ উদ্দেশ্য ভূমি লেটোৱাৰ মাজত দেখা যায়৷

ভোজন বেহাৰ

কৃষ্ণই লগৰীয়াসকলৰ সৈতে কৰা ভোজন, গোপ শিশু হেৰোৱা আৰু কৃষ্ণৰ বিলাপ ভোজন বেহাৰ নাটৰ বিষয়৷

অসমীয়া আখৰ-জোঁটনিৰ প্ৰথম আলোচক

আখৰ-জোঁটনিৰ ক্ষেত্ৰত ভুল অথবা খেলি-মেলিৰ বিষয়ে মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে প্ৰথম আলোচনা কৰিছে৷দৈতাৰি ঠাকুৰ বিৰচিত ‘মহাপুৰুষ শ্ৰীশংকৰদেৱ আৰু শ্ৰীমাধৱদেৱ’ চৰিত পুথিত ইয়াৰ বিষয়ে পোৱা যায়৷

লাঠিকাটা ‘জ’ দিবে লাগয় যথাত৷

পুখুৰীয়া ‘য’ দি আছন্ত তথাত৷৷

পুখুৰীয়া লাগৈ যথা লাঠিকাটা তাত৷

বৰ ‘ও’দিলে ‘ঞ’ লাগে জানা যাত৷ ৷১১২৬

মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে নিজকে ভগৱানৰ দাস বুলি প্ৰকাশ কৰিছে৷দাস্যভক্তিৰ অনুপম প্ৰকাশ নিজৰ জীৱন ক্ৰমত দেখুৱাই গৈছে৷বাণ্ডুকাত ৰাজেন্দ্ৰ অধ্যাপকৰ টোলত শিক্ষা গ্ৰহণ কৰিছিল৷১৫২২চনত মহাপুৰুষ শংকৰদেৱ আৰু মহাপুৰুষ মাধৱদেৱৰ মণিকাঞ্চন সংযোগ হয়৷মহাপুৰুষ শংকৰদেৱে মহাপুৰুষ মাধৱদেৱক ‘বঢ়াৰ পো’ আৰু ‘মাধৱ বান্ধৱ’ আৰু মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে মহাপুৰুষ শংকৰদেৱক ‘বাপ’ বুলি সম্বোধন ধৰিছিল৷ মহাপুৰুষ শংকৰদেৱৰ ধৰ্মত দেৱ,নাম আৰু ভকত এই তিনি বস্তুহে আছিল৷মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে তাত ‘গুৰু’ সংযোগ কৰি চাৰি বস্তু কৰিলে৷

১৫৬৮চনত মহাপুৰুষ শংকৰদেৱে নৰনাট সামৰে৷মহাপুৰুষ শংকৰদেৱে মহাপুৰুষ মাধৱদেৱক ধৰ্মৰ উত্তৰাধিকাৰীৰ দায়িত্ব দিয়ে৷ মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে ধৰ্ম প্ৰচাৰৰ ক্ষেত্ৰত বৰবিষ্ণু আতা, বদলা পদ্ম আতা, ভবানীপুৰীয়া আতা, হৰিহৰ আতা, গোপালদেৱ আতা, বংশীগোপাল আতা, যদুমণি আতা, মথুৰাদাস বুঢ়া আতা, মাধৱ আতৈ, গোবিন্দ আতৈ আদিক সহযোগী হিচাবে লৈছিল৷

১৫৯৬চনৰ কৃষ্ণপক্ষৰ পঞ্চমী তিথিত মহাপুৰুষ মাধৱদেৱে নৰনাট সামৰে৷

Author : যোগেন তামুলী